Czas wojny i okupacji

Ramy czasowe

1939-1945

Wydanie utworów

wiele utworów powstałych podczas wojny, ukazało się dopiero po jej zakończeniu, więc doświadczenia lat okupacyjnych były obecne w sztuce jeszcze długo po II wojnie.

tło historyczno-polityczne

Agresja Niemiec i Armii Czerwonej na Polskę (1 września - Niemcy, 17 września - Sowieci)

Represje pod okupacją Niemiecką

godzina policyjna, zlikwidowanie polskich uczelni, odpowiedzialność zbiorowa, publiczne egzekucje, wywózki do obozów koncentracyjnych (obozy pracy i obozy zagłady), getta dla ludności żydowskiej

Represje na terenach zajętych przez Sowietów

masowe wywózki do obozów pracy (łagrów), eksterminacja elit społecznych

Działalność konspiracyjna w Polsce

tajne nauczanie, Polskie Państwo Podziemne, Armia Krajowa, Szare Szeregi,

1 września 1939 r.

agresja III Rzeszy na Polskę

17 września 1939 r.

najazd ZSRR na Polskę

14 czerwca 1940 r.

pierwszy transport więźniów do Auschwitz

26 marca 1943 r.

akcja pod Arsenałem

19 kwietnia - 16 maja 1943 r.

powstanie w getcie warszawskim

1 sierpnia - 2 października 1944 r.

powstanie warszawskie

8 maja 1945 r.

kapitulacja III Rzeszy

Epoka pieców

nawiązuje do przemysłu masowej zagłady i spalania ludzkich zwłok w obozach zagłady.

świat odwróconego dekalogu (10 przykazań)

wynikał z brutalnej rzeczywistości, która zmuszała ludzi do łamania tradycyjnych norm moralnych (10 przykazań), aby przetrwać;

czas pogardy

w tym czasie okupanci zdeptali godność ludzką, dopuszczając się okrucieństw, morderstw i poniżając ludzi. Termin ten podkreśla pogardę dla wszelkich wartości humanitarnych.

czas apokalipsy spełnionej

całkowite zniszczenie świata i wartości, które miało miejsce w trakcie II wojny światowej, postrzegane przez poetów pokolenia Kolumbów jako realizacja katastroficznych wizji biblijnych

totalitaryzm

system polityczny polegający na nieograniczonej władzy jednej partii, kontrolującej wiele aspektów życia obywateli i ograniczającej ich wolność;

nazizm

totalitarna doktryna niemieckiej partii, której przywódcą był Adolf Hitler

komunizm

ideologia mówiąca o społeczeństwie bezklasowym, opartym na społecznej własności i równym podziale dóbr;

Holocaust

masowa eksterminacja Żydów przez nazistów;

dehumanizacja

pozbawienie jednostek lub grup godności i człowieczeństwa

cechy sztuki wobec wojny

oniryzm (Rzeczywistość jako sen), symboliczność, nastrój wojennej grozy, zniekształcenie rzeczywistości mające ukazać wojenne doświadczenia np. poprzez groteskę

dziedziny sztuki:

plakaty, graffiti, karykatury, fotografia i film

sztuka jako reakcja

na ciężkie warunki okupacji, ale też żeby mobilizować

Pokolenie Kolumbów

grupy polskich pisarzy i twórców urodzonych około 1920 roku, których młodość i dorosłość przypadły na czas II wojny światowej

Przedstawiciele

Pokolenie Kolumbów, Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Borowski, Aleksander Kamiński

Inne nazwy

- Epoka pieców, - świat odwróconego dekalogu (10 przekazań) - czas pogardy, - czas apokalipsy spełnionej,