KOLOKWIUM - PRAWO RZYMSKIE

Kto żądał wyraźnego stwierdzenia żywego urodzenia dziecka w postaci krzyku noworodka jako warunku uznania dziecka za osobę fizyczną w znaczeniu prawnym?

Prokulianie

Kto zadowalał się jakimkolwiek innym znakiem świadczącym o żywym urodzeniu dziecka dla uznania dziecka za osobę fizyczną?

Sabinianie

Jakie płody były uważane za żywotne według ówczesnego stanu wiedzy lekarskiej?

Siedmiomiesięczne

Czy w prawie rzymskim uznawano za osobę płód nieposiadający kształtu ludzkiego (monstrum vel prodigium)?

Nie

Od jakiego momentu, według prawa rzymskiego, zaczyna się odrębny byt człowieka?

Od urodzenia

Co następowało ze spadkiem w prawie rzymskim w razie śmierci ojca, gdy kobieta była w ciąży?

Zawieszano

Kto sprawował nadzór nad spadkiem po śmierci spadkodawcy, jeżeli jeden ze spadkobierców był jeszcze w łonie matki?

Pretor

Kto zarządzał spadkiem w okresie jego zawieszenia?

Kurator

Od kiedy zaczynała się zdolność prawna?

Od chwili urodzenia

Czy płód poczęty, ale jeszcze nie urodzony, był uważany za odrębną osobę?

Nie

Czy pośród osób wolnych istniało zróżnicowanie jeśli chodzi o zdolność prawną?

Tak

Kiedy kończyła się osoba fizyczna?

W chwili śmierci

Co to jest zdolność prawna?

Zdolność do tego, aby być podmiotem praw i obowiązków

Co to jest zdolność do czynności prawnych?

Zdolność do tego, aby za pomocą czynności prawnych kształtować sytuację prawną własną lub innych osób

Jakim terminem określają źródła prawa klasycznego pojedynczą osobę (persona), a w szczególności jej sytuację prawną?

Caput

Ile elementów składa się na sytuację prawną pojedynczej osoby?

Trzy

Co oznacza status libertatis?

Stan wolności czy niewoli

Co oznacza status civitatis?

Stanowisko w państwie

Co oznacza status familiae?

Stanowisko zajmowane w rodzinie

Od jakiego "podziału" Gaius rozpoczyna wykład prawa osobowego?

Od podziału na ludzi wolnych i niewolników

Na jakie dwie grupy Gaius podzielił ludzi wolnych?

Na "wolnourodzonech" (ingenui) i "wyzwoleńców" (libertini)

Co to była existimatio?

Cześć obywatelska

Kiedy spadała na obywatela niesława?

Przez popełnienie czynu hańbiącego, bądź też przez zasądzenie w powództwie zniesławiającym

Jaki był najwyższy stopień capitis deminutio?

Utrata wolności

Co oznaczała capitis deminutio?

Zmiana stanowiska prawnego osoby

Czy jeżeli Rzymianin dostał się do niewoli nieprzyjacielskiej i powrócił z niej, to jego stanowisko prawne osoby wracało do stanu sprzed dostania się do niewoli?

tak

Jeżeli Rzymianin zmarł w niewoli, który moment uznawano jako moment śmierci?

Chwilę popadnięcia w niewolę

Czy państwo rzymskie było państwem formacji niewolniczej?

Tak

Czy jeńcy wojenni zawsze stawali się niewolnikami?

Tak

Skąd głównie rekrutowali się niewolnicy?

Z jeńców wojennych oraz z dzieci urodzonych w niewoli

Niewola była stanem dziedzicznym

Tak

Dziecko niewolnicy oraz Rzymianina

Niewolnik

Dziecko wolnej kobiety oraz niewolnika

Wolny

Co znaczy anciila?

Niewolnica

Co znaczy servus?

Niewolnik

Co znaczy dominus?

Pan

Co znaczy potestas?

Władza nad niewolnikiem

Co znaczy mancipium?

Niewolnik

Czy związki pomiędzy niewolnikami były małżeństwem?

Nie

Czy jeżeli wolna kobieta utrzymywała stosunki z niewolnikiem bez zgody jego właściciela, to również stawała się niewolnicą?

Tak

Czy niewolnik mógł posiadać swój własny majątek?

Nie

Czy właściciel odpowiadał za zobowiązania zaciągnięte dobrowolnie przez niewolnika?

Nie

Czy właściciel odpowiadał za przestępstwa swoich niewolników?

Tak

Czy w przypadku gwałtownej śmierci właściciela, niewolnicy, którzy znajdowali się wtedy w jego domu lub w jego otoczeniu, a nie ratowali go z narażeniem własnego życia podlegali torturom i karze śmierci?

Tak

Jak nazywał się znany już od III wieku p.n.e. zespół wartości majątkowych, który właściciel powierzał niewolnikowi w zarząd?

Peculium

Czy jeżeli matka w okresie od poczęcia do urodzenia choć przez chwilę była wolna, jaki był stan dziecka?

Dziecko takie rodziło się jako osoba wolna

Jak można było wyjść ze stanu niewoli?

Na mocy przepisu państwowego lub z woli właściciela

Czy niewolnik powołany do służby wojskowej stawał się wolny?

Tak

Czy porzucenie niewolnika oznaczało nadanie mu wolności?

Nie

Jak nazywało się wyzwolenie?

Manumissio

Jakie były sposoby wyzwalania według ius civile?

vindicta aut censu aut testamento

Było to wyzwolenie dokonywane przez właściciela przed organem władzy państwowej, najczęściej pretorem, i za jego aprobatą

Manumissio vindicta

Polegało na wpisie dotychczasowego niewolnika - z upoważnienia właściciela - na listę obywateli przy okazji spisu dokonywanego co 5 lat przez cenzorów

Manumissio censu

Było nadaniem wolności w testamencie, a zatem po śmierci właściciela

Manumissio testamento

Jakie prawo chroniło wyzwolenia nieformalne?

Prawo pretorskie

Czy wyzwoleńcy mieli dostęp do urzędów republikańskich?

Nie

Stosunek pomiędzy patronem a wyzwoleńcem kształtowano na wzór stosunków między ojcem a dziećmi

Tak

Czy prawo patronatu było dziedziczne po stronie patrona?

Tak

Czy prawo patronatu było dziedziczne po stronie wyzwoleńca?

Nie

Jakie czynniki ograniczały zdolność do czynności prawnych?

Płeć, wiek, choroba umysłowa, marnotrawstwo

Czy dłużnik poddany egzekucji osobistej był osobą wolną?

Formalnie tak, ale ich wolność nie była jednak pełna

Kim była personae in mancipio?

Były to dzieci sprzedane przez swoich ojców osobom postronnym, ale tylko na terenie państwa

Kim byli coloni?

Drobni dzierżawcy gruntów rolnych, początkowo wolni, ale w okresie dominatu trwale przytwierdzeni do ziemi

Czy łatwo było wyjść z sytuacji kolona?

Nie

Kim byli peregrini?

Byli to cudzoziemcy

Kim byli Latini?

Byli to Latynowie

Kim byli cives Romani?

Byli to obywatele rzymscy

Jakie wyróżniamy trzy zasadnicze kategorie mieszkańców?

Obywatele rzymscy, Latynowie, cudzoziemcy (peregrini)

Na czym polegało upośledzenie Latynów juniańskich?

Latyn żył jak wolny, ale po śmierci jego majątek wracał do właściciela, który dokonał wyzwolenia

Kim stawali się niewolnicy wyzwoleni w sposób nieformalny?

Latynami juniańskimi

Czy wyzwolenie dokonane w formie uznanej przez prawo cywilne prowadziło zawsze do nadania obywatelstwa?

Tak

W jaki sposób Latynowie mogli stać się obywatelami rzymskimi?

Przez osiedlenie się w Rzymie

Czy Latynowie juniańscy mieli możliwość nabycia obywatelstwa?

Tak

W jaki sposób peregryni stali się obywatelami rzymskimi?

Na mocy słynnego edyktu cesarza Karakalli (z 212 r. n.e.)

Co pociągało ze sobą capitis deminutio maxima?

Automatyczną utratę obywatelstwa

Czy można było utracić obywatelstwo z zachowaniem wolności?

Tak

Co nazywano tzw. wyłączeniem od wody i ognia?

Skazanie na banicję

Czy banita zachowywał obywatelstwo rzymskie?

Nie

Czy Latynowie mogli korzystać z urządzeń rzymskiego prawa spadkowego?

Tak

Kim byli Latini coloniarii?

Była to nowa kategoria mieszkańców kolonii latyńskich

Kim byli peregrini dediticii?

Byli to cudzoziemcy pochodzący z obszarów podbitych, które musiały zdać się Rzymianom na łaskę i niełaskę

Kiedy peregrini dediticii otrzymali obywatelstwa?

Dopiero za Justyniana

Czy siostra żony była agnatem?

Nie

Jakim organizmem była rzymska rodzina agnacyjna?

Monokratycznym i patriarchalnym

Kto stał na czele rzymskiej rodziny agnacyjnej?

Pater familias

Jak nazywamy pokrewieństwo naturalne?

Cognatio

W tej rodzinie o przynależności decydował węzeł prawny

Rodzina agnacyjna

Na ile części rozpadała się rodzina agnacyjna jeżeli władza familijna gasła?

Tyle części, ile osób było bezpośrednio podległych władzy zwierzchnika

Czy bękart był członkiem rodziny agnacyjnej?

Nie

Kim są ascendenci?

Wstępni

Kim są descendenci?

Zstępni

Kim były osoby sui iuris?

Były to osoby nie podlegające władzy familijnej

Czy można było się stać osobą sui iuris zaraz po urodzeniu?

Tak

Kim były osoby alieni iuris?

Były to osoby pod władzą ojcowską

Czy osoby sui iuris miały pełną zdolność prawną?

Tak

Czego pozbawione były osoby alieni iuris?

Zdolności majątkowej

Bierność majątkowa dojrzałego syna pod władzą ojcowską umożliwiała mu m.in. możliwość zawierania umów

Tak

Czym była arogacja?

Przysposobienie osoby sui iuris

Czym było capitis deminutio minima?

Zmiana przynależności rodzinnej (z sui iuris na alieni iuris) przy zachowaniu wolności i obywatelstwa

Były to zorganizowane zrzeszenia osób, które prawo traktowało jak jeden podmiot

Korporacje

Wyodrębniony majątek przeznaczony na określony cel?

Fundacje

Były to wartości majątkowe powierzane gminom, stowarzyszeniom albo osobom prywatnym, z obowiązkiem obracania ich na określone cele (np. utrzymywanie sierot)

Fundacje niesamodzielne

Majątki odrębne, zarządzane przez specjalnie do tego powołane organy (np. zakłady kościelne)

Fundacje samodzielne

Ile osób było wymagane do stworzenia stowarzyszenia?

3 osoby

Czy kobiety miały zdolność do czynności prawnych?

Nie

Czy kobiety mogły mieć zdolność prawną?

Tak

Czy działania dzieci poniżej 7 roku życia miały znaczenie prawne?

Nie

Kim byli infantes?

Dzieci do 7. roku życia

Czy osoby niedojrzałem mogły skutecznie przyjmować przysporzenia?

Tak

Kim byli impuberes?

Chłopcy między 7-14. rokiem życia oraz dziewczyny między 7-12 rokiem życia

Co mogli robić impuberes?

Skutecznie przyjmować przysporzenia

Czy osoby impuberes mogły zawrzeć małżeństwo?

Nie

Czy osoby impuberes mogły sporządzić ważny testament?

Nie

Jak nazywano czynność, która równocześnie zawierała przysporzenia i obciążenia niedojrzałego, a której opiekun nie zatwierdził

"Czynność prawna kulejąca"

Niedojrzali mieli ograniczoną zdolność do czynności prawnych

Tak

Kim byli puberes, minores viginti quinque annis?

Dojrzali poniżej 25. roku życia

Ich czynności prawne były formalnie ważne, ale system prawny chronił ich przed ujemnymi skutkami przedwczesnej swobody działania, przed stratami majątkowymi spowodowanymi brakiem doświadczenia czy lekkomyślnością

Osoby dojrzałe poniżej 25. roku życia

Kim byli puberes?

Dojrzali powyżej 25. roku życia

Kim byli furiosi?

Osoby chore umysłowo

Kim byli prodigi?

Marnotrawcy

Jakie czynniki wpływały na ograniczenie zdolności do czynności prawnych?

Płeć, wiek, choroba umysłowa, marnotrawstwo

Co to jest czynność prawna?

To oświadczenie woli, zmierzające do wywołania zamierzonych skutków prawnych

Jakie wyróżniamy rodzaje czynności prawnych?

1. jednostronne i dwustronne; 2. mortis causa i inter vivos; 3. rozporządzające i zobowiązujące; 4. odpłatne i nieodpłatne

Dochodziły do skutku przez działanie jednej tylko osoby (np. wyzwolenie niewolnika)

Jednostronna

Wymagały współdziałania co najmniej dwóch osób (np. zawarcie kontraktu)

Dwustronna

Wywierały skutek dopiero po śmierci osoby działającej (np. testament)

Mortis causa

Powodowały natychmiastowe przeniesienie, obciążenie lub zniesienie istniejącego prawa majątkowego osoby (np. wyzbycie się prawa własności)

Rozporządzająca

Czy mogły być czynności odpłatne i jednostronne?

Nie

Korzyści ekonomiczne są wzajemne (np. sprzedaż lub najem)

Odpłatna

Jednostronne przesunięcie majątkowe, bez świadczenia wzajemnego (np. użyczenie lub darowizna)

Nieodpłatne

Zdarzenie przyszłe i niepewne

Warunek

Zdarzenie przyszłe i pewne

Termin

Zachodzi wtedy, gdy strony dokonują czynności prawnej w sposób zewnętrznie poprawny, ale pomiędzy sobą umawiają się, że normalne skutki tej czynności nie nastąpią

Pozorność

Co to jest dolus?

Podstęp

Co przysługiwało poszkodowanemu przez podstęp?

Actio doli

Co to jest metus?

Bojaźń

Jeśli wymuszono przyrzeczenie świadczenia, dłużnik mógł się uchylić od jego spełnienia za pomocą jakiej instytucji?

Exceptio metus

Wyłącznie jakie czynności prawne wywoływały pełne skutki prawne?

Ważne

Kiedy czynność prawna była ważna?

1. Jeżeli dokonała jej osoba zdolna do czynności prawnych; 2. Była poprawna pod względem formy i treści; 3. Nie sprzeciwiała się prawu lub dobrym obyczajom

Na czym w ogólności polegały skutki ważnej czynności prawnej?

Na powstaniu, zmianie lub zgaśnięciu stosunku prawnego

Dzięki niej nieważną czynność prawną pewnego typu można było utrzymać w mocy (przynajmniej częściowo), jeżeli spełniała wymogi innego typu

Konwersja

Jak nazywamy poprawne pod każdym względem i ważne czynności prawne, które mogły być pozbawione skutków, ale dopiero przez prawne działanie osób zainteresowanych?

Czynności wzruszalne

Czy przysporzenia z czynności prawnych osób alieni iuris przypadały wprost zwierzchnikowi familijnemu?

Tak

Czy zobowiązania zaciągnięte przez osoby alieni iuris obciążały zwierzchnika familijnego?

Nie

Polega ono na tym, że zastępca działa na zewnątrz, wobec osób postronnych, we własnym imieniu, z dokonanych czynności nabywa zrazu dla siebie i zobowiązuje się sam

Zastępstwo pośrednie

Polega ono na tym, że przedstawiciel działa w cudzym imieniu i że skutki jego działania spadają wprost na reprezentowanego

Zastępstwo bezpośrednie

Czym były res corporales?

Rzeczy materialne

Czym były res incorporales?

Rzeczy, których nie można dotknąć

Co to były res mancipi?

Rzeczy szczególnie wartościowe

Pieniądze

Res nec mancipi

Grunty położone w Italii

Res mancipi

Jakie rzeczy mogły być tylko przedmiotem pożyczki?

Rzeczy zamienne