Zmiany na mapie politycznej

cechy państwa

terytorium, ludność, rząd, uznanie przez inne państwa

wyłączna strefa ekonomiczna

tylko kraj, którego to teren ma prawo korzystać z jej zasobów, np. ryb

enklawa

kraj otoczony w całości innym krajem, np. Watykan, San Marino, Lesotho

eksklawa

część kraju oddzielona od właściwego terytorium innym krajem, np. Rosja i Obwód Kalinigradzki

największe kraje świata

Rosja, Kanada, Chiny, USA, Brazylia, Australia

najmniejsze kraje świata

Watykan (0,44km3), Monako, Nauru, Tuvalu, San Marino

najmniejsze kraje Europy

Watykan, Monako, San Marino, Andora, Liechtenstein

Obszary o nieustalonym statucie

Sahara Zachodnia, Palestyna, Osetia Południowa, Naddniestrze, Cypr Północny, Kosowo, Tajwan, Abchazja, Somaliland, Górski Karabach

Sahara Zachodnia

uznawana przez Maroko jako południowa prowincja ich kraju

Palestyna

atakowana przez Izrael, złożona ze Strefy Gazy i zachodniego brzegu Jordanu

Osetia Południowa

formalnie część Gruzji, ale zależna od Rosji

Naddniestrze

część Mołdawii, uznawane jako kraj tylko przez Osetię Południową i Abchazje

Cypr Północny

północna część wyspy Cypr, o jego teren mają spór Grecja i Turcja

Kosowo

uznawane przez Serbię jako ich teren

Tajwan

uznawany za Chińską Republikę Ludową jako ich 23. prowincję

Abchazja

formalnie część Gruzji, uznawana tylko przez 5 państw, m.in. Rosję

Somaliland

dawna część Somalii, która podległa separacji na kilka mniejszych krain

Górski Karabach

prawnie część Azerbejdżanu, ale Armenia chce odbić ich teren ale ma za mało wojsk

diaspora

naród żyjący w rozproszeniu, np. Żydzi

Falkandy (Malwiny)

terytorium brytyjskie, ale Argetyńczycy chcą ich tereny (Malwiny to argetyńska nazwa)

Powód rozpadu Somalii i rozwoju somalijskich piratów

niestabilność władz

Epoka kolonialna

1500-1960/70

potęgi kolonialne (państwa metrapolitalne)

Portugalia, Hiszpania, Wielka Brytania, Francja, Holandia

skutki kolonializmu

eksterminacja ludności rdzennej w koloniach, mieszkanie się ludności z krajów kolonizowanych i metropolii, w krajach kolonialnych wprowadzono religię i język krajów metrapolitalnych

skutki kolonializmu na gospodarkę

eksploatacja zasobów naturalnych i ludzkich (niewolnictwo) przez kraje metropolitalne, rozwój cywilizacyjny obszarów skolonizowanych

korzyści Wielkiej Brytanii z kolonizacji Indii

rynek zbytu dla towarów, źródło surowców, tania siła robocza i żołnierze

Skutki dla Indii z kolonizacji przez Wielką Brytanię

nowoczesny system edukacji, rozbudowa kraju (kolej, porty), wzrost ubóstwa i głodu, kultura indyjska została zastąpiona brytyjską, rozwój technologii

przyczyny dekolonizacji

osłabienie państw metropolitalnych np po II wś, wzrost świadomości społeczeństw o prawach człowieka, powstanie w krajach kolonizowanych elit wykształconych ludzi którzy mogliby przejąć rząd, podpisanie Karty Atlantyckiej j przyjęcie deklaracji ONZ

Karta Atlantycka

podpisana w 1941 r

dekolonizacja

rozpad systemu kolonialnego

deklaracja ONZ

przyjęta w 1960 r, potępia kolonializm

kolonializm

wtedy państwa metropolitalne założyły kolonie w innych państwach

rok afryki

1960 r - kilkanascie panstw odzyskalo niepodleglosc

kraje afryki nieskolonializowane

liberia i etiopia

skutki dekolonializmu

wzrost liczby państw na świecie, wojny domowe o władze i chaos w nowych krajach, narodziny neokolonializmu, wzrost biedy i ubóstwa w krajach wyzwolonych i ich zacofanie, dalszy kontakt i uzależnienie od metropolii

neokolonializm

nowa forma wyzysku nowopowstałych państw przez firmy z państw metrapolitalnych

dezintegracja

rozpad państw

płaszczyzny integracji

gospodarcza, militarna, polityczna i społeczna

poziomy integracji międzynarodowej

rządowy, (organizacje międzynarodowe) i pozarządowe (komitety, fundacje i stowarzyszenia)

wazne momenty gdy liczba panstw sie zmieniala

zakonczenie I ws, zakonczenie II ws, dekolonizacja afryki w 1960/70, upadek komunizmu w 1989 r

cel onz

utrzymanie pkkoju na swiecie

czlonkowie onz

5 stalych (USA, chiny, rosja, francja, wielka brytania) i 10 krajow tymczasowych wybieranych co 2 lata, stali czlonkowie maja prawo veta

agendy onz

who (zdrowie), fao (zywienie), unesco (nauka i kultura), unicef (prawa dzieci)

sily pokojowe onz

ue, nato, wnp, opec, nafta, ua, lpa, oecd, mercosur, efta, cefta, asean, bank seiatowy, anzus, opa

UE

Unia Europejska, cel to tworzenie unii gospodarczo-politycznej, członkowie to Europa oprócz Islandii, Norwegii, Szwajcarii i Liechtenstein

NATO

Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego, cel to zapewnianie bezpiecześntwa, członkowie to 29 państw, np. Turcja, USA, Wielka Brytania, Kanada, Islandia, Polska

WNP

Wspólnota Niepodległych Państw, to związek gospodarczo-polityczno-wojskowy Rosji i 10 republik związanych z ZSRR, członkowie to Armenia, Azerbejdżan, Rosja, Białoruś, Kirgi, Kazach, Tadży, Uzbekistan, Mołdawia

OPEC

Organizacja Krajów Eksportujących Ropę Naftową, kontroluje jej wydobycie i ceny, członkowie to 14 państw np. Wenezuela, Kuwejt, Angola, Iran, Irak, Libia, ZEA

NAFTA

Północnoamerykański układ wolnego handlu, cel to rozszerzanie zasad wspólnego rynku, członkowie to Meksyk, Kanada, USA

UA

Unia Afrykańska, cel to dążenie do zjednoczenia Afryki, członkowie to cała Afryka

LPA

Liga Państw Arabskich, cel to zacieśnianie stosunków politycznych, członkowie to 23 kraje i Palestyna

OECD

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, cel to wspieranie w podnoszeniu poziomu wzrostu gospodarczego i życia obywateli, członkowie to 35 demokratycznych państw wysoko rozwiniętych, w tym Polska

MERCOSUR

Wspólny Rynek Południa, cel to wzmocnienie współpracy gospodarczej i zniesienie barier handlowych, członkowie to Argentyna, Brazylia, Urugwaj, Paragwaj i zawieszona Wenezuela

EFTA

Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu, cel to liberyzacja wymiany handlowej i ściślejsza praca z UE, członkowie to Islandia, Norwegia, Szwajcaria i Lirchtenstein

CEFTA

Środkowoeuropejskie Porozumienie o Wolnym Handlu, cel to ułatwienie wymiany handlowej i ściślejsza współpraca z UE, członkowie to Albania, Czarnogóra, Bośnia i Hercegowina, Serbia, Kosowo, Mołdawia, Macedonia Płn

ASEAN

Stowarzyszenie Narodów w Azji Południowo-Wschodniej, cel to przyspieszenie wzrostu ekonomicznego, rozwoju socjalnego i kulturowego, członkowie to Brunei, Filipiny, Malezja, Laos, Wietnam, Kambodża, Mjanma, Indonezja, Singapur i Tajlandia

Bank Światowy

cel to udzielanie długoterminowych pożyczek i przeciwdziałanie ubóstwu, członkowie to 189 państw (w tym Polska)

ANZUS

Pakt Bezpieczeństwa Pacyfiku, cel to działanie na rzecz pokoju i bezpieczeństwa, członkowie to USA, Australia, Nowa Zelandia

OPA

Organizacja Państw Amerykańskich, cel to umacnianie pokoju i bezpieczeństwa, regulowanie sporów, rozwiązywanie problemów, członkowie to 35 państw Ameryk (bez Gujany Francuskiej)

Konflikty w Europie

Ukraina z Rosją, Mołdawia z Rosją o Naddniestrze, Kraj Basków i Katalonia o odseparowanie się od Hiszpanii, Kosowo z Serbią o ziemie, Irlandia Północna ze stolicą w Belfast grupą terrorystyczną IRA i przemarszem protestantów

Konflikty w Afryce

Sudan północny (muzułmanie) i południowy (chrześcijanie i ropa naftowa) kłócą się o religię i surowce, Somalia to wojna domowa która podzieliła kraj, Rwanda z konfliktem etnicznym między 2 plemionami Hutu i Tutsi i ludobójstwo

Konflikty w Azji

Palestyna z Izraelem, Kaszmir i Dżammu czyli Pakistan vs Indie albo muzułmanie vs hindusi, Syria to wojna domowa która trwa do dziś, Abchazja i Osetia Płd, Tajwan, Kuryle (wyspy, Rosja i Japonia, Kurdowie (nie maja panstwa, turcja, iran, irak, syria)

podzial swiata linia Brandta

na bogata polnoc i biedne poludnie

Wskazniki

HDI, PKB per capita, Struktura zatrudnienia w III sektorach gospodarki i mozna tez zaliczyc MPI

HDI

Human Development Index, 0-1, blizej 1 to bardziej rozwiniety kraj, < 0,5 to slabo, > 0,8 wysoko, elementy: dochod krajowy per capita, srednia dlugosc zycia ludzi, srednia liczba lat edukacji, oczekiwana liczba lat edukacji dzieci rozpoczynajacych nauke

PKB per capita

produkt krajowy brutto, okreslany w dolarach, zlozony ze wszystkich towarow i uslug wyrworzonych w kraju w ciagu 1 roku kalendarzowego, <2000 slabo, >15000 wysoko

MPI

wskaznik ubostwa, od 0 do 1, im blizej 2 tym biedniejszy kraj, obliczany tylko dla krajow slabo i srednio rozwinietych

3 sektory gospodarki

rolnictwo, przmemysl, uslugi

struktura zatrudnienia w III sektorach gospodarki

wiecej ludzi pracuje w uslugach -> bardziej rozwiniety kraj, wiecej ludzi pracuje w rolnictwie -> slabiej rozwiniety kraj

inne wskazniki

srednia dlugosc trwania zycia, zuzycie energii elektrycznej na 1 mieszkanca, smiertelnosc niemowlat na 1000 urodzen zywych, gestosc sieci drogowej, % PKB przeznaczony na badania i rozwoj

Dostep do dobr i uslug

jak jest dobry to wysoko poziom rozwoju, jak zly to niski poziom roozwoju

dysproporcja

roznica, zaburzenie proporvji/rownowagi

czynniki przyrodnicze wplywajace na dysproporcje rozwoju

stopien zyznosci gleb, dlugosc okresu wegetacji, wystepowanie surowcow mineralnych

czynniki kulturowe wplywajace na dysproporcje rozwoju

poziom nauki i wyksztalcenia, poziom techniki, wplyw religii

czynniki historyczne/polityczne wplywajace na dysproporcje rozwoju

kolonializm, wojny, ekspansje i podboje

czynniki ekonomiczne wplywajace na dysproporcje rozwoju

zasoby finansowe, rozwoj przemyslu, rolnictwa i uslug